Prinsjesdag 2026: wat staat er echt vast voor gemeenten?
Prinsjesdag ligt inmiddels bijna twee weken achter ons. De plannen zijn gepresenteerd, de septembercirculaire is gepubliceerd en gemeenten kunnen steeds beter zien wat de begroting voor hen betekent. Toch staat nog lang niet alles vast. Het minderheidskabinet heeft voor zijn plannen steun nodig in de Tweede Kamer en tijdens de behandeling kunnen onderdelen nog veranderen. Wat weten gemeenten al wel en waar blijft de financiële ruimte onzeker?
Gemeentefonds blijft bepalend
Voor gemeenten is het gemeentefonds een van de belangrijkste inkomstenbronnen. De ontwikkeling ervan bepaalt voor een groot deel hoeveel ruimte er is om lokaal beleid uit te voeren. De Miljoenennota, de begroting van het Gemeentefonds en de septembercirculaire geven daarom belangrijke richting.
Met de rekenbestanden bij de septembercirculaire kunnen gemeenten inmiddels ook bekijken hoe de uitkeringen voor hun eigen gemeente uitpakken. Daarbij gaat het niet alleen om de beschikbare middelen. Ook wettelijke taken en maatschappelijke opgaven bepalen welke keuzes gemeenten de komende jaren kunnen maken.
De begroting ligt er, maar de politiek is nog niet klaar
De bedragen en plannen zijn bekend, maar daarmee zijn ze nog niet allemaal definitief. Het minderheidskabinet moet voor de begrotingen en verschillende wetsvoorstellen steun vinden bij andere partijen.
Dat is dit jaar extra zichtbaar. Rond Prinsjesdag heeft het kabinet al verschillende plannen aangepast, geschrapt of uitgesteld. Zo ging de voorgenomen verlaging van het maximumdagloon van tafel en werd de verkorting van de WW uitgesteld tot 1 januari 2029.
Maar ook die plannen zijn alweer in beweging. Volgens berichtgeving van NU.nl is het kabinet van plan af te zien van de geplande bezuinigingen op de sociale zekerheid. Dat zou betekenen dat ook de geplande verkorting van de WW alsnog van tafel kan gaan.
Dat laat zien hoe snel plannen na Prinsjesdag nog kunnen veranderen. Voor gemeenten is daarom niet alleen de hoogte van de beschikbare middelen relevant, maar ook hoe zeker de onderliggende maatregelen zijn.
Jeugdzorg blijft een belangrijk aandachtspunt
Die onzekerheid speelt ook bij grote gemeentelijke uitgaven, zoals de jeugdzorg. Voor 2025 tot en met 2027 is circa € 3 miljard cumulatief beschikbaar gesteld voor jeugdzorg en gemeenten, waaronder middelen voor de terugval van het gemeentefonds in 2026. Vanaf 2028 worden de maatregelen uit de Hervormingsagenda Jeugd verder versterkt en aanvullende maatregelen uitgewerkt.
Voor gemeenten betekent dit dat financiële verlichting op korte termijn niet automatisch leidt tot structurele zekerheid. De uitdaging blijft om ondersteuning zo effectief mogelijk te organiseren en problemen waar mogelijk eerder te signaleren. Juist daar komen beleid, uitvoering en informatievoorziening samen.
Informatievoorziening moet meebewegen
Financiële en maatschappelijke opgaven vragen ook iets van de uitvoering. Gemeenten moeten informatie beschikbaar hebben op de plek waar medewerkers die nodig hebben en processen zo inrichten dat ze uitvoerbaar blijven.
Digitalisering kan daarbij helpen. Bijvoorbeeld door gegevens beter beschikbaar te maken en applicaties en processen met elkaar te verbinden. Binnen de xxllnc Cloud kunnen applicaties van xxllnc en andere leveranciers gegevens uitwisselen en met elkaar samenwerken.
Dat sluit aan bij de beweging naar Common Ground, waarbij gegevens minder afhankelijk van afzonderlijke applicaties worden georganiseerd. Zo kunnen gemeenten stap voor stap werken aan hun informatievoorziening, terwijl bestaande processen en dienstverlening doorgaan.
Van begroting naar uitvoering
Nu de septembercirculaire er ligt, verschuift de aandacht van de landelijke begroting naar de lokale uitwerking. Gemeenten kunnen de cijfers vertalen naar hun eigen financiële situatie en bepalen waar investeringen nodig zijn, waar processen anders kunnen worden ingericht en welke keuzes nodig zijn voor de komende jaren. De rekenbestanden bij de septembercirculaire geven inzicht in de uitkomsten per gemeente.
De vraag is dus niet alleen hoeveel geld gemeenten krijgen, maar ook welke plannen uiteindelijk doorgaan en wat die combinatie betekent voor de lokale begroting en uitvoering.
De gevolgen verschillen per gemeente. Wil je bespreken wat deze ontwikkelingen betekenen voor jouw organisatie, processen en informatievoorziening? Neem dan contact op met xxllnc.
